Over persoonlijkheid, prestatiedruk en waarom effectiviteit zelden begint bij de juiste methode
Perfectionisme wordt vaak beschouwd als een kwaliteit, maar in de praktijk kan het mensen wegtrekken van wat daadwerkelijk werkt.
In veel organisaties en professionele contexten is er een constante stroom aan ideeën over hoe het beter kan. Over productiviteit, leiderschap, balans, samenwerking. Voor bijna elke uitdaging lijkt een methode beschikbaar die belooft tot betere resultaten te leiden.
Toch is de vraag of die methodes altijd aansluiten bij de persoon die ermee moet werken.
Wat gebeurt er wanneer gedrag niet aansluit bij wie iemand is?
Wanneer mensen zich richten op het toepassen van de ‘juiste’ aanpak, ontstaat er vaak een impliciete norm. Er is een beeld van hoe effectief gedrag eruitziet, en dat beeld wordt nagestreefd.
In de praktijk betekent dit dat iemand technieken gebruikt die op papier werken, maar die niet noodzakelijk passen bij zijn manier van denken of handelen.
In de psychologie wordt dit verschil beschreven als het onderscheid tussen aangeleerd gedrag en voorkeursgedrag. Aangeleerd gedrag is wat iemand zich eigen maakt omdat het verwacht wordt of als succesvol wordt gezien. Voorkeursgedrag is hoe iemand van nature informatie verwerkt en beslissingen neemt.
Wanneer die twee uit elkaar liggen, kost het toepassen van gedrag meer energie en levert het vaak minder op.
Waarom werkt een ‘juiste methode’ niet voor iedereen?
Een eenvoudige observatie maakt dit zichtbaar. Wanneer mensen eenzelfde taak uitvoeren, blijkt dat de manier waarop zij tot een resultaat komen sterk verschilt.
Sommigen zoeken structuur, ordenen en volgen een logisch stappenplan. Anderen beginnen vanuit herkenning, leggen verbanden en bouwen stap voor stap op vanuit wat betekenisvol lijkt.
Beide benaderingen kunnen tot een goed resultaat leiden, zolang ze aansluiten bij de natuurlijke voorkeur van degene die de taak uitvoert.
Problemen ontstaan wanneer iemand een aanpak kiest die niet past bij zijn eigen manier van werken, enkel omdat die als effectiever wordt beschouwd. De aandacht verschuift dan van het resultaat naar het correct uitvoeren van de methode.
Wat betekent dit voor leiderschap en coaching?
Binnen organisaties wordt veel geïnvesteerd in het aanleren van vaardigheden en modellen. Dat is waardevol, zolang er ruimte blijft om te onderzoeken wat voor iemand werkt in zijn specifieke context.
Leiderschap en coaching krijgen meer diepgang wanneer ze niet vertrekken vanuit een ideaalbeeld, maar vanuit de persoon zelf. Dat vraagt aandacht voor persoonlijkheidsverschillen, motivatie en de manier waarop iemand betekenis geeft aan zijn omgeving.
Hier speelt ook het concept van intrinsieke motivatie een rol. Gedrag dat voortkomt uit interne drijfveren is duurzamer en consistenter dan gedrag dat enkel gestuurd wordt door externe verwachtingen.
Effectieve coaching richt zich daarom niet op het bereiken van een foutloos profiel, maar op het versterken van gedrag dat klopt voor de persoon én bijdraagt aan het gewenste resultaat.
Wanneer ontstaat er werkelijk effect?
Resultaat ontstaat zelden door het volgen van een vaste aanpak alleen. Het ontstaat wanneer iemand werkt op een manier die aansluit bij zijn eigen kwaliteiten en voorkeuren, binnen de context waarin hij zich bevindt.
Dat betekent niet dat methodes overbodig zijn, maar wel dat ze ondergeschikt zijn aan de vraag: wat werkt hier, voor deze persoon, in deze situatie?
Daar ligt ook de essentie van duurzame ontwikkeling. Niet in het benaderen van een ideaalbeeld, maar in het begrijpen van wat nodig is om effectief te handelen op een manier die houdbaar is.
Sofie Varrewaere (51) is executive coach en gedragsdeskundige. Zij werkt met bestuurders, ondernemers en senior leiders rond leiderschap, organisatiegedrag en stakeholderdynamiek. In haar werk combineert zij psychologie met de realiteit van organisaties, ondernemerschap en machtssystemen. Ze is coauteur van het boek Van keukentafel naar boardroom (en weer terug).