Hoe overmatige empathie ervoor zorgt dat je jezelf aanpast en minder echt overkomt
Je kan oprecht, empathisch en zorgvuldig zijn, en toch niet volledig authentiek overkomen. Dat gebeurt wanneer je gedrag vooral gestuurd wordt door het vermijden van spanning, in plaats van door wat je werkelijk voelt of wil zeggen.
Hoe ontstaat gedrag dat niet helemaal echt voelt?
Als kind groeide ik op in een omgeving waar veel ruzie was. Mijn ouders, ondertussen al lang gescheiden, maakten vaak ’s avonds laat ruzie. Ik hoorde het van bovenaan de trap, samen met mijn jongere zus.
We zaten daar stil naast elkaar. Te luisteren. Te huilen.
En ik zei tegen haar dat alles goed zou komen.
Of dat ook zo was, wist ik zelf niet.
Die momenten hebben iets gevormd dat veel langer bleef hangen dan de situatie zelf.
Ik ontwikkelde een sterke afkeer van conflicten. Zelfs jaren later kon een ruzie tussen onbekenden me emotioneel raken, omdat het me meteen terugbracht naar toen.
In mijn eigen huwelijk werd er nooit ruzie gemaakt. Geen enkele keer. Op onze laatste dag samen kookte ik zijn lievelingsgerecht. Daarna gingen we samen meubels kopen voor zijn nieuwe plek. We hebben zelfs gelachen.
Ik leerde empathisch zijn. Rekening houden met de ander.
Boos kunnen zijn zonder dat iemand het ziet.
En daar was ik trots op.
Wanneer wordt empathie een probleem?
Empathie wordt een probleem wanneer het je gedrag begint te sturen op een manier die niet meer klopt met wat je zelf voelt.
Dat werd pijnlijk duidelijk toen iemand me zei dat mijn “over ontwikkelde empathie” ervoor zorgde dat ik niet authentiek overkwam. Dat hij me niet geloofde.
Dat kwam binnen.
Ik zag mezelf als open, eerlijk en mezelf.
En toch werd ik anders ervaren.
Hoe herken je dat je jezelf aanpast?
Ik herkende het in kleine dingen.
Ja, ik hou voortdurend rekening met wat de ander voelt of zou kunnen voelen.
Ja, ik zet het welzijn van de ander vaak voorop.
Ja, ik denk na over mogelijke reacties, zelfs bij kleine keuzes.
En tegelijk.
Nee, ik vermijd conflicten niet bewust.
Nee, ik probeer niet door iedereen aardig gevonden te worden.
Nee, ik heb geen gebrek aan mening.
En toch zat daar iets scheef.
Waarom leidt overmatige empathie tot minder authenticiteit?
Omdat het vertrekt vanuit een behoefte aan veiligheid.
Wanneer bepaalde situaties in het verleden onveilig voelden, ontwikkel je strategieën om dat in de toekomst te vermijden. In mijn geval: vermijden dat spanning escaleert.
Dat vertaalt zich in gedrag dat voortdurend afstemt op de ander.
Voor sommigen betekent dat conflicten vermijden.
Voor anderen betekent het altijd vriendelijk blijven.
Of voortdurend proberen om goedgekeurd te worden.
Maar de kern is dezelfde: je past je aan om controle te houden.
Wat is het effect op je relaties?
Wanneer je jezelf structureel aanpast, hou je een deel van jezelf achter.
Je zegt niet wat je echt denkt.
Je toont niet wat je echt voelt.
Je laat bepaalde kanten van jezelf niet zien.
En precies dat creëert afstand.
Niet omdat je niet betrokken bent, maar omdat de ander jou niet volledig ziet.
Wat vraagt echte authenticiteit?
Authentiek zijn vraagt dat je bereid bent om jezelf te laten zien, ook wanneer dat minder mooi of comfortabel is.
Dat vraagt vertrouwen.
Niet alleen in de ander, maar ook in jezelf.
Het vraagt dat je gelooft dat je veilig bent.
En dat je evenveel waard bent als de ander.
Zonder dat blijf je jezelf aanpassen.
Hoe doorbreek je dit patroon?
Echte verbinding ontstaat niet door jezelf kleiner te maken, maar door jezelf volledig te laten zien.
Dat betekent dat je soms spanning toelaat.
Dat je niet alles opvangt of verzacht.
Dat je eerlijk bent, ook wanneer dat ongemakkelijk is.
Niet om te kwetsen.
Maar om echt te zijn.
Wat helpt om meer jezelf te zijn?
Misschien begint het niet met perfect gedrag, maar met een gedeelde intentie.
De intentie om zo eerlijk mogelijk te zijn.
Om niet alleen rekening te houden met de ander, maar ook met jezelf.
Om te erkennen dat oude patronen blijven opduiken.
En dat dat oké is.
Je hoeft niet perfect te zijn.
Wel echt.
Ik ben er alvast mee aan de slag gegaan. No more.
Jij ook?
Voel je vrij om je ervaringen te delen.
Sofie Varrewaere (51) is executive coach en gedragsdeskundige. Zij werkt met bestuurders, ondernemers en senior leiders rond leiderschap, organisatiegedrag en stakeholderdynamiek. In haar werk combineert zij psychologie met de realiteit van organisaties, ondernemerschap en machtssystemen. Ze is coauteur van het boek Van keukentafel naar boardroom (en weer terug).